Kokedama

Yine Eşşiz bir Sanat; Yine Japonya

doğal saksı kokedama...

Kokedama Nedir?

Kokedama bir Japon bonsai stilidir ve bitkinin köklerinin bir yosun topunun içine koyularak iple çevresinin sarılması ile yapılır. Basitçe kelimenin anlamına bakarsak “koke” yosun, “dama” ise top demektir. Orijinal Japon sanatında kokedama, bonsai ağaçları içindir.

Japonlar Wabi-sabi estetiğini kısaca şöyle açıklar: “Doğanın kusurlarının kabul edilmesi ve doğal güzelliğin geçiciliği…” Wabi-sabi’nin karakteristik özellikleri; basitliği, samimiyeti, dünyeviliği, düzensizliği, zorluğu, doğallığı ve gözlemlemeyi içerir. Kokedama da bu bahsettiğimiz Wabi-sabi ilkelerinin bir yansıması olarak yaratılmıştır.


Kokedama, gün geçtikçe modern bahçecilik anlayışı içerisinde daha fazla yer almaya başladı. Saksıların tavana ya da havaya asılarak oluşturulduğu düzenlemelere yeni bir soluk getirdi. Üstelik bakımının kolaylığı ve bir çok bitkiyi kokedama için seçebiliyor olmanız büyük avantaj. Orkide çeşitleri, çim ve eğreltiotları, şifalı otlar ya da çok yıllık bitkiler hatta bazı soğanlı bitkiler bile kokedamada kullanılabilir.

Kokedamanızı iç ya da dış mekanda bir yere asabilir ya da bir kase içine oturtarak büyütebilirsiniz. Kokedamayı sularken ya fısfıs kullanmalı ya da su dolu bir kasenin içinde bir kaç dakika bekleterek suyu emmesini sağlamalısınız.

Kokedama Malzemeleri Nelerdir ?

Malzemeler:

 Bitki

  • Kokedama toprak karışımı (Torf toprak ve Aquasoil ile kendiniz de hazırlayabilirsiniz)

  • Sphagnum yosunu ya da canlı yosun

  • Organik iplik, misina ya da jüt lifi

  • Su

  • Makas

Kokedama yapabileceğiniz bitkilerden bazıları:

  • Adiantum türleri (Eğreltiotu ya da diğer ismiyle Aşk Merdiveni)

  • Begonya Rex (Yaprak Güzeli)

  • Fittonia (Fittonya)

  • Platycerium (Geyik Boynuzu)

  • Crassula Ovata (Yeşim ağacı ya da Para ağacı olarak da bilinir)

  • Sedum türleri (Dam Koruğu)

  • Asplenium Nidus (Kuş Yuvası)

  • Echeveria Runyonii

  • Aloe Vera

  • Asparagus plumosus (Tül Kuşkonmaz)

Kokedama Nasıl Yapılır ?

1. Öncelikle bitkinizi seçin

Kokedama yapmak istediğiniz bitkiyi seçin ve bu bitkinin güneş, gölge, toprak, sulama gereksinimlerini öğrenin. Böylece bitkiniz yeni kokedama evinde mutlu yaşayabilsin! Sert, şekilli gövdeleri ve sade kök sistemleri olan bitkiler kokedamalar için idealdir.

2. Bitkinizi yeni evine hazırlayın

Bitkinizi eski saksısından çıkarın ve köklerine zarar vermemeye dikkat ederek eski toprağından ayrıştırın. Eğer seçtiğiniz bitkiyle ilk kez kokedama yapacaksanız, bu esnada köklerini tanıyarak kokedamaya uygunluğuna da karar verebilirsiniz. Çok uzun ve birbirine girmiş ya da iri ve çok sert köklere sahip bir bitki seçtiğinizi farkederseniz bu aşamada onunla ilerlemekten vazgeçebilir ve tekrar eski toprağına dikebilirsiniz.

3. Toprak karışımınızı hazırlayın

Dikime hazırladığınız bitkiyi bir kenara bıraktıktan sonra şimdi onun yeni yuvasını yapma zamanı. Bu kısımda hangi bitkiyi seçtiğiniz önemli.. Eğer bir sukulentle çalışacaksanız, sukulentler geçirgen toprakları sevdiğinden, torfunuza perlit, volkanik tüfler, kuru yosunlar ya da hindistan cevizi lifleri ekleyerek toprağınızın geçirgenliğini arttırabilirsiniz. Fittonya, Yaprak Güzeli, Aşk merdiveni gibi bol nem seven bitkilerden birini seçtiyseniz geçirgenliği minimumda tutup hatta aquasoil ya da hazır killer ile toprağın yoğunluğunu ve çamurluğunu arttırabilirsiniz.

Bitkinize uygun olacak karışımı belirledikten sonra su yardımıyla karışımı yoğurarak homojenize hale getirin. Eğer geçirgen bir toprak hazırlıyorsanız yoğurma işlemini çok bastırmadan, daha çok “karıştırır” gibi yapmalısınız. Killi bir karışımınız varsa hamur gibi yoğurabilirsiniz. Sonuçta iyice karışmış ve biraz suyla çamuşlaştırılmış bir toprak elde edeceksiniz.

4. Bitkinizi yeni toprağı ile buluşturun

Bitkinin köklerini, yeni toprağınız ile sarmalayın. Eğer toprağınız yeterli ıslaklıkta değilse, tutunması güçleşecek ve dökülecektir. Bu durumu yaşıyorsanız karışıma biraz daha su ekleyebilirsiniz.

Bu şekilde köklerin etrafını tamamen kaplayın ve bu alanın top şeklini almasını sağlayın. Kokedamada yoğurma işlemi önemlidir. Uzun vadede kokedamanızın dağılmaması ve şeklinin bozulmaması için, bu aşamada düzgünce bastırarak her yerde eşit basınçla oluşturulmuş düzgün bir yuvarlak elde ettiğinizden emin olun.

5. Yosunla kaplayın

Paketler halinde satılan Sphagnum yosunu, yassı düzlemler halindedir. Hazırladığınız toprak topunu tamamen saracağını düşündüğünüz büyüklükte bir yosunu hazırlayın. Eğer tek bir parça ile halledemiyorsanız bir kaç farklı parçayı kullanmanızda bir sakınca yok.

Yosunu önceden musluk altında yıkayın ve bu esnada yosun içerisindeki yabancı maddeleri (dal parçaları, kurumuş yapraklar vs) ayırın ve temizleyin. Yosun ne kadar yeşil ve kusursuz görünürse o kadar iyi.

Temizlenmiş yosunun kahverengi kısmı üste gelecek şekilde masaya yayın. Üzerine tam merkezine oturacak şekilde bitkinizi oturtun. Sonra yosun düzlemini topun etrafına aşağıdan yukarı hareketle sarmalayın. Toprağın açıkta kalan bölümleri olursa ek yosun parçaları ile tamamlayın.

Şimdi yosun toprağa iyice yapışsın diye top şeklini bozmayan hareketlerle yoğurma işlemine biraz daha devam edin. Çok fazla bastırırsanız şekil bozulabilir. Çok az bastırırsanız yosunların kökleri toprağa iyi nüfuz etmeyebilir. Burada elinizin basıncını iyi ayarlamak sizin marifetiniz olmalı

Yosunlu bir görünüm tercih etmiyorsanız, toprağı kalıplar halinde satılan hindistan cevizi lifleriyle de kaplayabilirsiniz. Organik ve cansız olan bu materyali yosun kadar toprağa yedirmeye gerek olmayacaktır. Sarmaladıktan sonra şeklini koruyacak kadar baskı uygulayıp bu işlemi bitirebilirsiniz.

6. İplerle sabitleyin

Yumak sarar gibi, yosunu çevreleyecek şekilde çevresinde iple turlar atın. İplerin hiç görünmesini istemiyorsanız misina kullanabilirsiniz, fakat misina kayganlığı nedeniyle bu aşamada zaptetmesi biraz daha güç olan bir materyal. Organik ve yeşil bir ip seçerseniz hem daha kolay tutunur, hem de tasarımınızı bozmaz. İplerin tamamen görünmesini tercih ediyorsanız yosundan farklı renkte olan jüt lifi gibi materyaller seçebilirsiniz.

Hazırladığınız top şeklinde yuvanın, uzun vadede şeklini koruyacağına emin olacak kadar sarmalamak yeterli. Fakat dilerseniz tıpkı bir yumaktan bitki yeşermiş gibi, hiç boşluk bırakmadan tüm topu iple kaplayacak kadar da sarabilirsiniz. Tercih sizin ne yapmak istediğinize kalmış

 

7. Can suyunu verin

Kokedamanızı, içi su dolu bir kaba, toprak kısmın tamamı su seviyesinin altında kalacak şekilde oturtun ve 5-10 dakika kadar içerisinde bekletin. Böylece su tüm toprağa ulaşacaktır.

Ardından çıkarın ve biraz sıkarak fazla suyunu akıtın. Bir tabağa koyduğunuzda altında su biriktirmeyecek duruma gelene kadar, şeklini bozmamaya dikkat ederek sıkın.

8. Bitkinizin yeni evi hazır!

Kokedamanız hazır. İsterseniz evinizde yüksek bir noktaya iple bağlayabilir isterseniz düz bir tabak ya da buna uygun başka bir materyal üzerinde dekore edebilirsiniz. Topun düz durmasına olanak veren doğal kaya parçaları, ağaç kavuklarından kopmuş büyük parçalar ya da mum altlığına benzer cam düzlemler bu iş için kullanılabilir. Eğer havada asılı olarak kullanacaksanız, önerimiz bu alana birden fazla büyüklü küçüklü kokedama asarak zenginleştirmeniz olur.. Çünkü bir arada ve farklı uzunluklarda iplere asılmış şekilde muhteşem görünecekler.

Kokedamanın Bakımı Nasıldır ?

Kokedamamı nereye koymalıyım?

Kokedamanızı dilerseniz düz bir tabak ile masa üstü gibi düzlemlere koyabilir, dilerseniz iplerle tavana ya da uygun olan yüksek yerlere asabilirsiniz. Ilık iklimli bölgelerde yaşıyorsanız (kışın bile 7 derecenin altına düşmeyen) açık alanlarda da bitkinize bakabilirsiniz.

Bitkiler sık sık yer değiştirilmekten pek hoşlanmazlar, fakat sabit olan yerini koruduğunuz müddetçe, haftada bir açık bir havada,  direkt güneş ışığı almayan bir balkon ya da bahçeye çıkararak havalandırabilir ve yeniden eski yerine koyabilirsiniz. Havalandırma işlemi şart değil, fakat yapılabiliyorsa canlandırıcı olacaktır.

Güneş/ışık oranı

Çoğu ev bitkisi güneşli, fakat direkt güneş ışığına maruz kalmayan yerleri sever.

Sulama sıklığı

Kokedama tamamen kuruduğunda top kısmına dokunarak ve ağırlığına bakarak bunu anlayabilirsiniz. Bol su seven bitkinizin yuvası daha sık kuruyacaktır. Bitkinizin türüne ve mevsim şartlarına göre bir sulama rutini belirleyebilirsiniz. Genellikle yaz aylarında haftada 1; kış aylarında 2 ya da 3 haftada bir sulama sıklığı kokedama için yeterlidir.

Sulama nasıl yapılır?

Bir kova ya da tas içerisine su doldurun. Kokedamanızın top kısmı komple suyun içerisinde kalacak şekilde kovanın içerisine oturtun. 10-15 dk bekletin. Ardından kokedamayı sudan çıkarın, elinizde sıkarak süzmeye çalışın.

Top kısmı ıslak olan kokedamanızın su fazlalığını süzmek için, kokedamanızı havadar bir yere asabilir, ızgaralı ya da delikli bir tabak içerisinde bekletebilirsiniz. Bu süzme işlemi, mevsim şartlarına göre 2 – 7 saat aralığında bir süre gerektirebilir.

Sulamanın gündüz saatlerinde yapılması, fazla nemin atılması açısından gereklidir.

Sulama için önceden dinlendirilmiş musluk suyu, içme suyu veya biriktirilmiş yağmur suyu kullanabilirsiniz.